Show
original message
From: Huy Dang
Chút gì để nhớ Sàigòn
những ngày tháng cũ
XÀ BÔNG CÔ BA
***
Xà phòng Cô Ba đang được
trưng bày trong Bảo tàng TP HCM
VIDEO
Nếu người miền Bắc khâm phục nhà tài phiệt Bạch Thái Bưởi thì ở
miền Nam có ông Trương Văn Bền (1883 - 1956), chủ nhân nhãn hiệu Xà
bông Cô Ba. Cả hai đều thành công trên thương trường nhưng không
hề trải qua trường lớp và dĩ nhiên là không bằng cấp. Điều đó chứng tỏ họ là
những con người có đầu óc kinh doanh, tháo vát, nhiều sáng kiến, đóng góp thiết
thực vào công cuộc phát triển kinh tế đất nước.
Trước khi làm một nhà
doanh thương, ông Bền còn là một ông Hội đồng Quản hạt Nam Kỳ. Gia sản đồ sộ
của Trương Văn Bền là do công sức của ông làm ra. Không phải ông Bền làm giàu
bằng ruộng đất, ông có một lối đi riêng bằng con đường công nghiệp đáng để làm
gương cho những người đi sau.
Ông Trương Văn Bền, Cô Ba và gia
đình.
(Năm 1948 gia đình ông chuyển sang
sinh sống tại Pháp).
Là người Việt gốc Tàu,
sinh năm 1883 tại Chợ Lớn, ông Trương Văn Bền thuộc một gia đình khá giả. Ông
có đi Pháp nhiều lần, nhưng chưa hề học qua một trường chuyên nghiệp nào. Theo
bảng lượng giá để đánh thuế của Phủ toàn quyền Đông Dương ở Hànội, năm 1941,
ông Trương Văn Bền phải đóng thuế cho chính phủ một số tiền lên tới 107.000
đồng, trong khi đó, giá vàng khoảng 60 đồng/lượng.
Là người nhạy cảm
trong việc thương mại, nhìn xa thấy rộng, ông Bền biết rõ một tiềm năng kinh tế
Việt nam còn bị lãng quên: cây dừa. Từ năm 1918, ông đã lập xưởng ép dầu dừa (dùng
trong kỹ nghệ xà bông, mỹ phẩm) mỗi tháng sản xuất 1.500 tấn. Năm 1932,
hãng xà bông Trương Văn Bền được thành lập tại đường Quai de Cambodge (trước
chợ Kim Biên bây giờ), ban đầu sản xuất 600 tấn xà bông giặt mỗi tháng. Từ
khi Xà bông Cô Ba tức xà bông thơm đầu tiên của Việt
Nam ra đời, Cô Ba đã đánh bạt xà bông thơm của Pháp, nhập cảng từ Marseille,
nhờ phẩm chất tốt, giá thành thấp.
Trong thương trường,
ông Bền có chủ trương riêng để tạo uy tín là phải giữ chất lượng tốt và
sản phẩm phải hợp với túi tiền người tiêu dùng. Ông nhìn xa thấy rộng,
không theo lối chụp giựt, ăn xổi ở thì. Mặc đầu có địa vị cao trong xã hội,
nhưng ông Bền không tự mãn. Ông luôn luôn tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm mỗi lần
có dịp qua Pháp.
Những cục xà bông đầu tiên
Khi máy giặt được phát
minh và nhập cảng vào Việt Nam, ông Bền liền sản xuất loại bột giặt để thích
ứng ngay. Loại bột giặt Viso của ông Trương Văn Khôi, và bột giặt Việt Nam của
hãng xà bông Trương Văn Bền (lúc đó đổi thành Hãng Xà bông Việt nam), có
đủ sức cạnh tranh với bột giặt nhập cảng từ Mỹ.
Những người lớn tuổi,
không ai không biết đến xà bông “Cô Ba”, có in hình nổi trên cục
xà bông thơm hình oval. Ngoài hộp xà bông bằng giấy carton cũng có in hình
người đàn bà búi tóc đó.
Nhiều giai thoại kể lại rằng người đàn bà in
hình trong cục xà bông thơm và nhãn hiệu đó chính là người vợ thứ của ông Bền.
Cái hay của ông Trương Văn Bền là biết áp dụng tâm lý, đưa hình ảnh Cô Ba,
người đẹp huyền thoại trong dân gian làm nhãn hiệu cho sản phẩm hàng hoá của
mình.
Tem và chân dung Cô
Ba
Khi đã định hình được
tên tuổi sản phẩm và thị trường tiêu dùng, Trương Văn Bền đặc biệt chú trọng
vào quảng cáo, khuếch trương thương hiệu. Trong suốt thời gian dài hầu hết báo
chí thời đó đều đăng mục quảng cáo “Dùng xà bông xấu, mục quần áo” hoặc “Người
Việt Nam nên xài xà bông Việt Nam” của Hãng Xà bông Trương Văn Bền.
Trong các cuộc triển
lãm được mở cửa hàng năm tại các tỉnh và Sàigòn, bao giờ gian hàng của ông Bền
cũng được thiết lập đặc biệt nhất với mô hình một cục xà bông khổng lồ
gây được sự chú ý và tò mò đặc biệt của người xem. Chưa dừng lại ở đó, tại các
gian hàng còn có bán xà bông gọi là chào hàng với giá rẻ hơn bên ngoài đến 25%.
Trương Văn Bền còn đưa nhãn hiệu xà bông Trương Văn Bền vào những loại
hình nghệ thuật dân tộc được người Việt yêu thích như vọng cổ, thơ lục bát đề
cao tinh thần dân tộc, lòng yêu nước... khiến cho từ giới bình dân đến trí thức
người Việt đều biết đến sản phẩm của ông.
Không chỉ nổi tiếng trong lĩnh vực sản xuất tinh dầu, xà
bông, Trương Văn Bền còn nổi tiếng trong kinh doanh lúa gạo, hình ảnh nhà máy
xay lúa của Trương Văn Bền.
Với sự ra đời của Hãng
Xà bông Trương Văn Bền ở Nam Kỳ năm 1932, Việt Nam hãnh diện được một xưởng
công nghệ quy mô, góp phần vào công cuộc phát triển kinh tế trong thời kỳ phôi
thai. Các xưởng ép dầu, xưởng làm xà bông, thâu nhận và tạo công ăn việc làm
cho trên 200 công nhân. Khi công việc làm ăn phát đạt thêm, ông Bền còn xuất
tiền cất một dãy phố 50 căn, gần Ngã Sáu Chợ Lớn, nằm góc đường Armans Rousseau
và Général Lizé (trước năm 1975 đổi thành Minh Mạng-Hùng Vương).
Công Ty Xà Bông Việt Nam
Ông Bền có nhiều con
trai lẫn gái. Một người con, tôi được nghe nhắc tới là ông Trương Khắc Trí,
từng là chủ tịch ban quản trị Việt nam Công Thương Ngân Hàng (lập năm 1953)
tại Sàigòn. Người con trai út, ông Trương Khắc Cần, thay cha quản lý Hãng Xà
bông Việt nam cho tới năm 1975.
Sau năm 1975, Công ty
Trương Văn Bền và Các Con trở thành Nhà máy hợp doanh Xà bông Việt Nam
thuộc Bộ Công nghiệp nhẹ. Năm 1995, đơn vị này trở thành công ty Phương Đông
thuộc Bộ Công nghiệp. Tháng 7/1995, công ty Phương Đông liên doanh với tập đoàn
Proter & Gamble lập một nhà máy mới ở Sông Bé.
Trong ký sự Một
tháng ở Nam Kỳ, nhà văn Phạm Quỳnh có nhắc đến ông Trương Văn Bền: Ông
Trương Văn Bền là một nhà công nghiệp to ở Chợ Lớn, năm trước cũng có ra xem
hội chợ ở Hànội, đem xe hơi ra đón các phái viên Bắc Kỳ về xem nhà máy dầu và
nhà máy gạo của ông ở Chợ Lớn. Xem qua cái công cuộc ông gây dựng lên, đã to
tát như thế mà chúng tôi thấy hứng khởi trong lòng, mong mỏi cho đồng bào ta
ngày một nhiều người như ông, ngõ hầu chiếm được phần to lớn trong trường kinh
tế nước nhà và thoát ly được cái ách người Tàu về đường công nghệ thương nghiệp.
Nhãn hiệu và quảng cáo sản phẩm Cô Ba
Nguyễn Thị Kiều.
(Trích Hồi Ức Một Đời Người - Nguyễn Ngọc Chính)
***
__._,_.___
Posted by: Truc Chi
-----
